1. Giriş
Sigorta hukukunda temel kural, zarar sigortalarında sigortalının uğradığı gerçek zararın giderilmesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1459. maddesi uyarınca sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. TTK m. 1461/1 uyarınca ise sigortacının sorumluluğu kural olarak sigorta bedeli ile sınırlıdır.
Yeni değer sigortaları bu genel sistem içerisinde özel bir yere sahiptir. TTK m. 1461/2’de, “aynen tazmini öngören yeni değer sigortaları” bakımından birinci fıkradaki sınırlamanın uygulanmayacağı açıkça düzenlenmiştir. Böylece yeni değer sigortasında, klasik rayiç değer esasından farklı olarak, sigortalı malın rizikonun gerçekleştiği tarihteki yeni değerinin esas alınması mümkün hâle gelmiştir.
Yeni değer sigortasının temel amacı, hasara uğrayan malın eski ve yıpranmış değerinin ödenmesi değil, sigortalının aynı veya eşdeğer malı yeniden temin edebilmesini sağlamaktır. Bu nedenle yeni değer tazminatında, poliçenin kapsamına ve özel şartlarına bağlı olarak eskime, aşınma ve yıpranma nedeniyle yapılan indirimler uygulanmayabilir.
Bununla birlikte yeni değer sigortası, “hasar ne olursa olsun malın sıfır bedeli ödenir” şeklinde anlaşılmamalıdır. Tazminatın kapsamı; poliçedeki yeni değer klozu, teminat sınırları, muafiyetler, hasarın niteliği, sigortalı malın yaşı, eksik sigorta, sovtaj ve varsa özel şartlar birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
2. Yeni Değer Sigortası Nedir?
Yeni değer sigortası, sigorta konusu malın rizikonun gerçekleştiği tarihteki gerçek değerinden ziyade, aynı veya eşdeğer malın yeniden edinilmesi için gerekli olan yeni değerinin esas alındığı zarar sigortası türüdür.
Örneğin on yıllık bir makinenin yangın sonucunda tamamen kullanılamaz hâle geldiğini düşünelim. Makinenin olay tarihindeki ikinci el değeri 500.000 TL, aynı nitelikte yeni bir makinenin temin bedeli ise 1.500.000 TL olsun.
Rayiç değer esasına göre yapılan sigortada temel olarak 500.000 TL’lik değer dikkate alınırken, geçerli bir yeni değer sigortasında poliçenin şartları kapsamında 1.500.000 TL’lik yeni değer üzerinden tazminat gündeme gelebilir.
Burada belirleyici olan, poliçede gerçekten yeni değer esasının kararlaştırılmış olmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da yeni değer sigortasından söz edilebilmesi için rizikonun gerçekleştiği andaki yeni değerin sigorta değeri olarak taraflarca önceden kararlaştırılmış olmasını aramaktadır.
3. Yeni Değer Sigortasının Hukuki Niteliği
Yeni değer sigortası, hukuki niteliği bakımından mal sigortası ile zorunlu masraflar sigortasının birlikte uygulandığı kombine bir zarar sigortası niteliğindedir.
Bu sigortada korunan menfaat, yalnızca malın riziko anındaki mevcut piyasa değeri değildir. Asıl amaç, hasara uğrayan malın yerine yenisinin konulabilmesi veya kısmi hasar hâlinde malın eski hâline getirilebilmesi için gerekli ekonomik değerin karşılanmasıdır.
Yeni değer sigortası bu yönüyle klasik zarar sigortalarından ayrılır. Bununla birlikte zenginleşme yasağı tamamen ortadan kalkmaz. Sigortalı, yeni değer sigortasını kullanarak poliçenin amacı dışında bir ekonomik kazanç elde edemez.
4. TTK m. 1461/2 Uyarınca Yeni Değer Sigortası
TTK m. 1461/1’e göre sigortacının sorumluluğu sigorta bedeli ile sınırlıdır ve sigortacı kural olarak uğranılan zarardan fazlasını ödemez.
Ancak TTK m. 1461/2, yeni değer sigortaları bakımından bu kurala istisna getirmektedir. Buna göre aynen tazmini öngören yeni değer sigortalarında birinci fıkradaki sınırlama uygulanmaz.
Bu düzenlemenin temel nedeni, yeni değer sigortasının zaten sigortalının malın eski değerini değil, yenisini temin edebilmesini güvence altına almasıdır. Dolayısıyla yeni değer tazminatının, malın riziko tarihindeki rayiç değerini aşması tek başına tazminatın geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Ancak burada poliçede gerçekten yeni değer esasının kararlaştırılmış olması gerekir. Sadece poliçede yüksek bir sigorta bedelinin bulunması, tek başına yeni değer sigortası bulunduğu anlamına gelmez.
5. Yeni Değer Sigortasının Türleri
Yeni değer sigortaları uygulamada farklı şekillerde düzenlenebilir.
A. Saf Yeni Değer Sigortası
Saf yeni değer sigortasında, rizikonun gerçekleştiği tarihte sigortalı malın yeni değerinin ödenmesi esas alınır.
Burada temel amaç, sigortalının hasara uğrayan malın yerine yeni bir mal koyabilmesidir.
B. Ayarlanabilir Yeni Değer Sigortası
Ayarlanabilir yeni değer sigortasında sigorta bedelinin zaman içerisinde değişen yeni değer koşullarına göre güncellenebilmesi amaçlanır.
Özellikle enflasyon veya döviz kurundaki değişiklikler nedeniyle sigorta bedelinin zaman içerisinde gerçek yeni değer karşısında yetersiz kalmasının önüne geçilmesi hedeflenebilir.
C. Muafiyetli Yeni Değer Sigortası
Poliçede muafiyet kararlaştırılmışsa sigortalı, belirli bir miktar veya oran bakımından zarara kendisi katlanır.
Bu nedenle yeni değer sigortasının mevcut olması, poliçedeki geçerli muafiyet hükümlerinin otomatik olarak uygulanmayacağı anlamına gelmez. Muafiyetin kapsamı ve hesaplanma yöntemi poliçe hükümlerine göre belirlenir.
D. Eski Hâle Getirme Şartlı Yeni Değer Sigortası
Bazı poliçelerde sigortalının aldığı yeni değer tazminatını hasara uğrayan malın yeniden edinilmesi veya eski hâline getirilmesi amacıyla kullanması şart koşulabilir.
Böyle bir şart varsa sigortalının yeni değer tazminatından yararlanabilmesi, poliçede öngörülen eski hâle getirme yükümlülüğüne bağlı olabilir. Buna karşılık böyle bir şartın bulunmadığı yeni değer sigortalarında sigortalının tazminatı nasıl kullanacağı kural olarak ayrıca sınırlandırılamaz.
6. Yeni Değer Tazminatının Hesaplanması
Yeni değer tazminatının belirlenmesinde esas alınması gereken değer, malın sigorta sözleşmesinin kurulduğu tarihteki değil, rizikonun gerçekleştiği tarihteki ve yerdeki yeni değeridir.
Dolayısıyla hesaplamada:
- hasarın gerçekleştiği tarih,
- hasarın gerçekleştiği yer,
- malın niteliği,
- aynı veya eşdeğer malın yeni temin bedeli,
- poliçedeki özel şartlar,
- varsa muafiyet,
- varsa teknoloji farkı,
- nakliye, montaj ve benzeri zorunlu giderler
birlikte değerlendirilmelidir.
Yargıtay uygulamasında da poliçede yeni değer klozu bulunduğu durumlarda, söz konusu klozun dikkate alınmadan yalnızca ikinci el piyasa değerine göre hesaplama yapılması hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Örneğin Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 22.05.2024 tarihli kararında, poliçede yer alan yeni değer klozunun dikkate alınması ve belirli yaş sınırları içerisindeki makineler bakımından ikame değer üzerinden hesaplama yapılması gerektiği kabul edilmiştir.
7. Tam Hasar Hâlinde Yeni Değer Tazminatı
Sigortalı malın tamamen yok olması veya ekonomik olarak yeniden kullanılamayacak hâle gelmesi durumunda yeni değer sigortasının en önemli sonucu ortaya çıkar.
Tam hasar hâlinde amaç, hasara uğrayan malın yerine aynı veya eşdeğer nitelikte yeni bir malın konulabilmesidir.
Bu nedenle malın eski olması, tek başına yeni değer tazminatından eskime veya yıpranma indirimi yapılmasını gerektirmez. Yeni değer sigortasının özelliği, tam hasar hâlinde malın yeniden temini için gerekli bedelin esas alınmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da yeni değer sigortasında malın yaşı ve yıpranma oranının, yeni değer hesabında esas alınmaması gerektiğini belirtmiştir.
Bununla birlikte poliçede belirli bir yaş, süre veya başka bir şart öngörülmüşse öncelikle bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağı değerlendirilmelidir.
8. Kısmi Hasar Hâlinde Yeni Değer Tazminatı
Yeni değer sigortası yalnızca tam hasar hâllerinde uygulanmaz. Kısmi hasar hâlinde de önem taşır.
Kısmi hasarda temel olarak:
- hasarlı parçanın yenilenmesi,
- onarım yapılması,
- gerekli işçilik,
- nakliye,
- montaj ve
- malın eski hâline getirilmesi için zorunlu diğer giderler
dikkate alınabilir.
Bu durumda hasar görmeyen parçaların bedelinin ayrıca tazmin edilmesi söz konusu değildir. Çünkü yeni değer sigortasının amacı sigortalıya hasar görmeyen malvarlığı unsurları bakımından ilave bir ekonomik kazanç sağlamak değildir.
Kısmi Hasarda Değer Kaybı
Özellikle araç sigortalarında önemli bir ayrım yapılmalıdır.
Kısmi hasar nedeniyle aracın onarım bedelinin yeni değer esasına göre karşılanması ile aracın onarıldıktan sonraki piyasa değerinin azalması aynı zarar kalemi değildir.
Bu nedenle yalnızca poliçede yeni değer klozu bulunması, kısmi hasar gören aracın ayrıca piyasa değer kaybının da yeni değer tazminatı kapsamında ödenmesini gerektirmez. Değer kaybının ayrıca teminat altına alınıp alınmadığı ve poliçedeki düzenlemeler ayrıca incelenmelidir.
9. Eskime, Aşınma ve Yıpranma Payı
Rayiç değer esasına göre yapılan sigortalarda malın eskimesi, aşınması ve yıpranması tazminat hesabını doğrudan etkileyebilir.
Yeni değer sigortasının temel özelliği ise bu değer kayıplarının yeni değer hesabında kural olarak dikkate alınmamasıdır.
Bununla birlikte bu durum, poliçede açıkça düzenlenen yaş sınırı, eskime oranı, muafiyet veya başka özel şartların hiçbir şekilde uygulanmayacağı anlamına gelmez.
Örneğin bir poliçede yeni değer klozunun yalnızca belirli yaşın altındaki makineler bakımından uygulanacağı kararlaştırılmışsa, önce ilgili makinenin bu yaş sınırı içerisinde bulunup bulunmadığı tespit edilmelidir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 2024 tarihli kararında da yeni değer klozunda belirlenen yaş sınırlarının ve poliçe hükümlerinin hesaplamada dikkate alınması gerektiği kabul edilmiştir.
10. Yeni Değer Hesabında Nakliye, Montaj ve Diğer Zorunlu Masraflar
Yeni değer sigortasının amacı yalnızca malın çıplak satış bedelinin karşılanması değildir.
Malın yeniden edinilmesi veya eski hâline getirilmesi için zorunlu olan:
- nakliye,
- montaj,
- yeniden yapım,
- kurulum,
- gerekli vergi ve harçlar
somut olayın ve poliçenin kapsamına göre yeni değer hesabında dikkate alınabilir.
2025 tarihli akademik çalışmada da yeni değer tazminatının işçilik, nakliye ve montaj gibi temin etme masraflarını kapsayabileceği; KDV’nin de somut olayın koşullarına göre yeni değer hesabında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Burada önemli olan, her giderin otomatik olarak sigortacı tarafından karşılanacağı düşüncesine kapılmamaktır. Giderin gerçekten zararın giderilmesi için gerekli olması ve poliçe kapsamıyla bağlantısının bulunması gerekir.
11. KDV ve ÖTV’nin Tazminat Hesabındaki Yeri
Yeni değer sigortasında vergi unsurları da bazı uyuşmazlıklara konu olabilir.
KDV
Malın yeniden temin edilmesi veya onarılması sırasında ödenmesi gereken KDV, somut olayın özelliklerine ve sigortalının bu vergiyi indirim konusu yapıp yapamadığına göre değerlendirilmelidir.
Bu nedenle bilirkişi hesabında KDV’nin otomatik olarak eklenmesi veya çıkarılması yerine, sigortalının somut durumunun ve poliçe hükümlerinin incelenmesi gerekir.
ÖTV
Özellikle ÖTV istisnası veya muafiyeti kapsamında edinilmiş araçlarda yeni değer hesabı bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.
Sigortalının aynı ÖTV avantajından yeniden yararlanabilmesi mümkünse, yeni aracın ediniminde fiilen katlanmayacağı ÖTV’nin ayrıca tazminat hesabına dahil edilmesi sebepsiz zenginleşme sonucunu doğurabilir.
Buna karşılık aynı avantajdan yeniden yararlanılamıyorsa, sigortalının yeni aracı gerçekten hangi maliyetle temin edebileceğinin değerlendirilmesi gerekir. 2025 tarihli akademik çalışmada da bu ayrım özellikle vurgulanmaktadır.
12. Sovtaj ve Hasarlı Malın Akıbeti
Tam hasarlı mallarda hasarlı malın veya parçalarının ekonomik bir değeri bulunabilir. Bu değer sovtaj olarak ifade edilir.
Yeni değer sigortasının uygulanması, sovtajın her durumda tamamen göz ardı edileceği anlamına gelmez. Hasarlı malın kime bırakıldığı ve poliçenin bu konudaki hükümleri önem taşır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 23.05.2016 tarihli kararında, tam hasarlı araç bakımından yeni değer klozuna göre tazminat ödenmesi hâlinde aracın hurda değerinin kimin üzerinde kalacağı ayrıca değerlendirilmiştir. Sigortacı sovtajı teslim almamışsa, sovtajın sigortalıda bırakılarak ayrıca aynı değer üzerinden çifte sonuç yaratılmasına izin verilmemesi gerektiği belirtilmiştir.
Bu nedenle tam hasar dosyalarında yalnızca “yeni araç bedeli” değil, hasarlı malın veya sovtajın kime ait olacağı da ayrıca incelenmelidir.
13. Yeni Değer Sigortasında Zenginleşme Yasağı
Yeni değer sigortası, ilk bakışta sigortalının gerçek zararından daha yüksek bir ödeme almasına imkân veriyor gibi görünse de bu sigortanın amacı sigortalıyı sebepsiz şekilde zenginleştirmek değildir.
Yeni değer tazminatının amacı, sigortalının hasara uğrayan malını aynı veya eşdeğer yeni bir mal ile değiştirebilmesini sağlamaktır.
Bu nedenle:
- hasar görmeyen parçalar,
- sigortalının yeniden edinim sırasında yararlanabileceği indirimler,
- yeniden yararlanılabilecek vergi avantajları,
- belirgin teknoloji veya nitelik farkları
somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Örneğin yeni alınacak malın hasara uğrayan eski mala göre belirgin biçimde daha üstün teknolojik özelliklere sahip olması durumunda, bu farklılığın tazminat hesabına etkisi ayrıca incelenebilir.
14. Poliçedeki Yeni Değer Klozunun Önemi
Yeni değer sigortası uyuşmazlıklarında en önemli belgelerden biri poliçe ve poliçenin ekindeki özel şartlardır.
Çünkü yeni değer klozunda:
- yeni değer hesabının nasıl yapılacağı,
- hangi malların teminat kapsamında olduğu,
- yaş sınırları,
- muafiyetler,
- tam ve kısmi hasar şartları,
- eski hâle getirme şartı,
- ödeme için öngörülen özel koşullar,
- teknoloji farkına ilişkin hükümler
düzenlenmiş olabilir.
Yargıtay uygulamasında da poliçedeki yeni değer klozunun dikkate alınmadan yalnızca rayiç değer üzerinden hesaplama yapılması hatalı kabul edilmektedir. Örneğin Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, yeni değer klozu bulunan bir araç bakımından tazminatın poliçede belirlenen yeni değer esasına göre hesaplanması gerektiğini kabul etmiştir.
Bu nedenle sigorta uyuşmazlığında yalnızca genel şartlara değil, poliçenin özel şartlarına da mutlaka bakılmalıdır.
15. Yeni Değer Tazminatının Muacceliyeti ve Ödenmesi
Yeni değer tazminatı bakımından TTK’da ayrı bir muacceliyet süresi öngörülmemiştir. Bu nedenle genel hüküm niteliğindeki TTK m. 1427 uygulanır.
TTK m. 1427/2 uyarınca sigorta tazminatı, rizikonun gerçekleşmesi ve gerekli belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının araştırmalarını tamamlamasıyla ve her hâlde ihbardan itibaren 45 gün sonra muaccel olur. Araştırmaların üç ay içinde tamamlanamaması hâlinde ise kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde hasar miktarının en az yüzde ellisinin avans olarak ödenmesi gerekir.
Aynı maddenin birinci fıkrasına göre, aynen tazmine ilişkin bir sözleşme bulunmadıkça sigorta tazminatı kural olarak nakden ödenir. Dolayısıyla yeni değer sigortasında da poliçede farklı bir düzenleme bulunmadığı sürece nakden ödeme esastır.
16. Yeni Değer Sigortasında İspat ve Bilirkişi İncelemesi
Yeni değer tazminatının belirlenebilmesi için somut ve denetlenebilir verilere ihtiyaç vardır.
Bilirkişi incelemesinde özellikle:
- Poliçenin ve tüm özel şartların incelenmesi,
- Yeni değer klozunun kapsamının belirlenmesi,
- Hasarın tam mı kısmi mi olduğunun tespiti,
- Hasar tarihindeki yeni temin bedelinin araştırılması,
- Aynı veya eşdeğer malın özelliklerinin belirlenmesi,
- Varsa yaş ve kullanım sınırlarının incelenmesi,
- Muafiyet hükümlerinin uygulanması,
- Sovtaj değerinin değerlendirilmesi,
- Nakliye, montaj ve işçilik giderlerinin belirlenmesi,
- KDV ve diğer vergi unsurlarının somut olaya göre değerlendirilmesi
gerekir.
Özellikle yalnızca hasarlı malın ikinci el piyasa değerinin bulunarak bunun tazminat hesabına esas alınması, poliçede geçerli bir yeni değer klozu bulunan uyuşmazlıklarda yeterli olmayabilir.
17. Yeni Değer Sigortası ile Rayiç Değer Sigortası Arasındaki Fark
| Kriter | Rayiç Değer Esası | Yeni Değer Esası |
|---|---|---|
| Temel ölçüt | Malın riziko tarihindeki gerçek/piyasa değeri | Malın riziko tarihindeki yeni/ikame değeri |
| Eskime ve yıpranma | Kural olarak dikkate alınır | Poliçe kapsamındaki şartlar çerçevesinde dikkate alınmaz |
| Tam hasar | Malın rayiç değeri esas alınır | Aynı/eşdeğer malın yeniden temin bedeli esas alınabilir |
| Kısmi hasar | Gerçek onarım zararı esas alınır | Onarım veya zarar gören parçanın yenilenmesi için gerekli bedel esas alınabilir |
| Yeni değer klozu | Bulunmaz | Poliçede açıkça veya şartlardan anlaşılır şekilde düzenlenmelidir |
| Muafiyet | Poliçeye göre uygulanabilir | Poliçeye göre uygulanabilir |
| Teknoloji farkı | Değer hesabında önemlidir | Belirgin teknoloji farkı ayrıca değerlendirilebilir |
| Amaç | Gerçek zararı gidermek | Malın yenisini koymak/eski hâline getirmek |
18. Sigortalıların Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
Yeni değer sigortası bulunan bir hasar meydana geldiğinde özellikle şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Poliçe ve özel şartlar incelenmelidir. Sadece poliçenin ön yüzündeki sigorta bedeline bakılmamalıdır.
- Yeni değer klozunun kapsamı belirlenmelidir. Klozun tüm mallar için mi yoksa belirli mallar için mi geçerli olduğu kontrol edilmelidir.
- Yaş ve süre sınırları araştırılmalıdır. Bazı yeni değer klozları yalnızca belirli yaştaki mallar bakımından uygulanabilir.
- Muafiyet hükümleri kontrol edilmelidir. Yeni değer sigortasının bulunması muafiyet hükümlerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- Hasarın tam veya kısmi olduğu belirlenmelidir. Tam hasar ile kısmi hasarın hesaplama yöntemi aynı değildir.
- Yeni değer araştırması riziko tarihine göre yapılmalıdır. Malın poliçe düzenleme tarihindeki fiyatı yerine, kural olarak rizikonun gerçekleştiği tarihteki yeni temin değeri dikkate alınmalıdır.
- Nakliye, montaj ve işçilik giderleri ayrıca incelenmelidir.
- Sovtajın kime bırakıldığı belirlenmelidir. Özellikle tam hasarlı araçlarda bu husus tazminat hesabını doğrudan etkileyebilir.
- KDV ve varsa ÖTV avantajları ayrıca değerlendirilmelidir.
- Ekspertiz raporu poliçe hükümleriyle karşılaştırılmalıdır. Ekspertiz raporundaki hesaplamanın poliçedeki yeni değer klozuna uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir.
19. Sık Sorulan Sorular
1. Yeni değer sigortası ne demektir?
Yeni değer sigortası, hasara uğrayan malın eski ve yıpranmış değeri yerine, riziko tarihinde aynı veya eşdeğer malın yeniden temin edilmesi için gerekli değerin esas alınmasını sağlayan sigorta düzenlemesidir.
2. Yeni değer sigortasında eskime payı düşülür mü?
Kural olarak yeni değer hesabının temel özelliği eskime, aşınma ve yıpranmanın dikkate alınmamasıdır. Ancak poliçedeki yaş, oran veya diğer özel şartların ayrıca incelenmesi gerekir.
3. Yeni değer sigortasında her zaman sıfır malın bedeli mi ödenir?
Hayır. Hasarın niteliği, poliçedeki kloz, yaş sınırı, muafiyet, teknoloji farkı ve diğer şartlar birlikte değerlendirilir.
4. Kısmi hasarda yeni değer sigortası uygulanır mı?
Evet. Kısmi hasarda da onarım veya hasarlı parçanın yenilenmesi için gerekli bedel yeni değer esasına göre hesaplanabilir.
5. Kısmi hasarda ayrıca araç değer kaybı istenebilir mi?
Yeni değer klozunun bulunması tek başına böyle bir hak doğurmaz. Araç değer kaybı, yeni değer tazminatından ayrı bir zarar kalemidir ve poliçenin teminat kapsamına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
6. Yeni değer sigortasında KDV ödenir mi?
KDV’nin tazminata dahil edilip edilmeyeceği somut olayın özelliklerine, sigortalının KDV’yi indirim konusu yapıp yapamadığına ve poliçenin kapsamına göre değerlendirilir.
7. ÖTV muafiyetli araçta yeni değer nasıl hesaplanır?
Sigortalının ÖTV avantajından yeniden yararlanıp yararlanamayacağı önemlidir. Yeniden yararlanabiliyorsa, yeniden edinim sırasında katlanılmayacak ÖTV’nin tazminata dahil edilmesi sebepsiz zenginleşme sonucuna yol açabilir.
8. Yeni değer sigortasında sovtaj dikkate alınır mı?
Tam hasar hâlinde hasarlı malın veya aracın sovtaj değeri ve sovtajın kime bırakıldığı ayrıca değerlendirilmelidir.
9. Yeni değer tazminatı ne zaman muaccel olur?
TTK m. 1427 uyarınca gerekli belgelerin sunulması ve sigortacının araştırmasının tamamlanmasıyla; her hâlde kanunda öngörülen 45 günlük sürenin geçmesiyle muacceliyet gündeme gelir.
10. Poliçede yalnızca yüksek bir sigorta bedelinin bulunması yeni değer sigortası için yeterli midir?
Hayır. Yeni değer esasının poliçede kararlaştırılmış olması gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da yeni değer sigortasının varlığı için tarafların yeni değeri önceden sigorta değeri olarak kararlaştırmış olmalarını aramaktadır.
20. Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
E. 2008/11-318, K. 2008/307, T. 09.04.2008
Yeni değer sigortasının söz konusu olabilmesi için rizikonun gerçekleştiği andaki yeni değerin taraflarca sigorta değeri olarak kararlaştırılması gerektiği; yeni değer sigortasında malın yaşı ve yıpranma oranının yeni değer tazminatının belirlenmesinde esas alınmayacağı kabul edilmiştir.
2. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
E. 2009/8393, K. 2011/1160, T. 03.02.2011
Yeni değer sigortasında tamamen zayi olan mal bakımından malın yeniden edinilmesi için gerekli değerin; kısmi hasar hâlinde ise malın eski hâline getirilmesi için gerekli giderlerin esas alınması gerektiği kabul edilmiştir.
3. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi
E. 2016/1350, K. 2016/3250, T. 15.03.2016
Kasko poliçesinde yeni değer klozu bulunması hâlinde, tazminatın poliçedeki yeni değer klozuna göre belirlenmesi gerektiği; somut olayda poliçede belirlenen hesaplama yöntemi yerine farklı bir hesaplama yapılmasının hatalı olduğu kabul edilmiştir.
4. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi
E. 2016/18441, K. 2019/6157, T. 15.05.2019
Poliçe ekinde bulunan “eskisi yerine yenisi” klozunun geçerli olduğu ve yeni değer esasının uygulanması gerektiği; hasara uğrayan aracın kaza tarihindeki sıfır kilometre değerinin araştırılarak yeni değer tazminatının buna göre belirlenmesi gerektiği kabul edilmiştir.
5. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi
E. 2021/10207, K. 2024/5135, T. 22.05.2024
Poliçede yeni değer klozu bulunduğu durumda, bilirkişi hesabında ikinci el piyasa değerinin esas alınmasının yeterli olmadığı; poliçedeki yeni değer klozunun, yaş sınırlarının ve ikame değerinin dikkate alınması gerektiği kabul edilmiştir.
21. Sonuç
Yeni değer sigortası, klasik rayiç değer esasından ayrılarak sigortalının hasara uğrayan malın yerine aynı veya eşdeğer nitelikte yeni bir mal koyabilmesini veya malı eski hâline getirebilmesini amaçlayan özel bir zarar sigortası düzenlemesidir.
TTK m. 1461/2, aynen tazmini öngören yeni değer sigortalarını genel sigorta bedeli sınırlamasının dışında tutarak bu sigorta türünün kendine özgü yapısını kabul etmektedir.
Bununla birlikte yeni değer sigortasının varlığı, her durumda malın sıfır bedelinin koşulsuz olarak ödeneceği anlamına gelmez. Poliçedeki yeni değer klozunun kapsamı, yaş ve süre sınırları, muafiyetler, hasarın tam veya kısmi olması, sovtaj, teknoloji farkı, nakliye ve montaj giderleri ile vergi unsurları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Bu nedenle yeni değer sigortasından kaynaklanan uyuşmazlıklarda yalnızca hasar miktarının belirlenmesi yeterli değildir. Öncelikle poliçenin hukuki niteliğinin ve özel şartlarının ortaya konulması, ardından riziko tarihindeki yeni değerin somut ve denetlenebilir veriler üzerinden belirlenmesi gerekir.
Özellikle yüksek bedelli hasarlarda, ekspertiz raporunun poliçe hükümleriyle karşılaştırılması ve yeni değer hesabının TTK hükümleri ile Yargıtay uygulamasına uygun olup olmadığının denetlenmesi, sigorta tazminatının doğru belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.