GİRİŞ
1-) Kavramsal Tanımlar ve Ayrımlar
Sınır dışı etme (deportation/removal): Ülkeye yasadışı girdiği, yasal kalış hakkını ihlal ettiği veya kamu düzeni/güvenliği gibi gerekçelerle yabancının Türkiye’den çıkarılmasını sağlayan idari işlemdir.
Giriş yasağı (ban on entry): Sınır dışı edilen veya Türkiye’den çıkarılan yabancı hakkında ileride Türkiye’ye girişini engelleyen idari karardır; süre ve gerekçeleri mevzuatta düzenlenmiştir.
İdari gözetim (administrative detention / custody): Yabancının sınır dışı etme süreçleri tamamlanana veya ülkeyi terk edene kadar belirlenecek merkezlerde (geri gönderme merkezleri vb.) kısıtlı biçimde tutulmasıdır; alternatifleri ve sınırları mevzuatla çizilmiştir.
2-) Hukuki Dayanak: 6458 Sayılı Kanun ve İlgili Düzenlemeler
Türkiye’de yabancılar rejimini düzenleyen ana metin 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunudur. Bu kanun; sınır dışı etme, geri gönderme merkezleri, idari gözetim süresi ve Türkiye’ye giriş yasağının hukuki rejimini belirler. Özellikle 53–60. maddelerle sınır dışı ve gözetim süreçleri, 50. madde ve ilgili açıklamalarla ise giriş yasağı hükümleri düzenlenmiştir.
Önemli uygulama noktaları:
-Sınır dışı kararında kişinin Türkiye’yi terk etmesi için genellikle 15–30 güne kadar süre verilebilir; süresi içinde ayrılmayanlar idari gözetim altına alınır.
-Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi esasen altı ayı geçemez; bazı istisnalar ve uzatmalar mevzuatta öngörülmüştür (örneğin, yabancının iş birliği yapmaması hâlinde).
3-) Sınır Dışı Etme Süreci: Usul ve Hukuki Güvenceler
3.1. Tespit ve İşlem
Yabancının yasal kalış hakkını ihlal etmesi, sahte belge kullanımı, kamu düzeni/güvenliği gerekçesi gibi hallerde il göç idaresi tarafından sınır dışı işlemi başlatılabilir. Bazı durumlarda (kaçma riski vb.) doğrudan idari gözetime alınır.
3.2. Bildirim ve Çıkış Süresi
Sınır dışı kararında Türkiye’yi terk etmesi için çoğunlukla en az 15 gün olacak şekilde süre verilir; süre tanınanlara “Çıkış İzin Belgesi” verilir. Süre verilmesine rağmen ayrılmayanlar idari gözetim altına alınır.
3.3. Hukuki Yollara Başvuru
Sınır dışı ve giriş yasağı kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurmak mümkündür. Ayrıca acil hukuki koruma talepleri için idari işlemin yürütmesinin durdurulması talep edilebilir. Uygulamada zamanlama, erişim ve uygulama farklılıkları hak kayıplarına yol açabilmektedir.
4-) Türkiye’ye Giriş Yasağı: Süreler ve Uygulama İlkeleri
4.1. Standart Süreler
Yasal kalış hakkı ihlali hallerinde; ihlal süresine göre giriş yasağı süreleri şu şekildedir:
-3–6 ay ihlal → 1 ay yasak
-6 ay–1 yıl → 3 ay yasak
-1–2 yıl → 1 yıl yasak
-2–3 yıl → 2 yıl yasak
-3 yıldan fazla → 5 yıl yasak
Giriş yasağı en fazla 5 yıl olarak alınabilir. Bunun bitiminde, aynı gerekçe ile ciddi bir tehdit söz konusuysa bir kereye mahsus 10 yıl daha uzatma mümkündür. Aynı gerekçeyle toplamda 15 yılı aşamaz.
4.2. Giriş Yasağının Başlangıcı ve Etkileri
Giriş yasağının başlangıcı genellikle yabancının Türkiye’yi terk ettiği tarihtir. Kararın kaldırılması veya belli süreyle giriş izni verilmesi mümkün olmakla birlikte bu yetki idareye aittir. Bazı durumlarda önceden giriş izni şartları konulabilir.
5-) İdari Gözetim: Koşullar, Süreler
5.1. İdari gözetimin hukuki çerçevesi
İdari gözetim, geri gönderme merkezlerinde sağlanan barınma, kayıt, avukat ve iletişim erişimi gibi asgari uygulamalar çerçevesinde yürütülür. 6458 sayılı Kanun ve uygulama rehberleri, gözetim süresince kişilerin temel haklarına erişimini öngörür.
5.2. Süre sınırı ve istisnalar
Genel kural olarak geri gönderme merkezindeki idari gözetim süresi 6 ayı geçemez. Bununla birlikte, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması nedeniyle uzatılması gibi düzenlemeler mevzuatta yer alır.
6-) Kimler hakkında idari gözetim kararı verilir?
İdari gözetim kararı verilmesi için gerekli şartlar nedir? Kimler hakkında idari gözetim kararı verilebilir? 6458 sayılı kanunun 57. maddesinde düzenlenmiş olmakla; hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan, kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı verilebilmektedir.
7-) İdari Gözetim Kararı Kaldırılabilir Mi?
İdari gözetim kararı veren mahkeme her ay kendiliğinden idari gözetim şartlarının devam edip etmediğini değerlendirir. İdari gözetim şartlarının ortadan kalktığının tespiti halinde kararı veren idare tarafından idari gözetimin kaldırılmasına ve yabancının salıverilmesine karar verilebilmektedir.
Tutuklu veya hükümlü olarak cezaevlerinde ya da idari gözetim altında
geri gönderme merkezinde tutulan yabancıların, buralarda geçirdikleri süreler ikamet izni süresinin ihlali sayılmamaktadır.
😎 İdari Gözetim Kararına Nasıl İtiraz Edilir?
İdari gözetim kararına karşı Sulh Ceza Hakimliği’ne yapılan itiraz 5 gün içinde değerlendirilmek zorundadır. İdari gözetim kararına karşı itiraz edilmiş olması, mahkemeye dilekçe vermiş olmak, idari gözetim kararını kendiliğinden kaldırmaz. Mahkemenin incelemesini yaparak salıverilmeye ilişkin karar vermesi gerekmektedir.
Sulh ceza hakimliğine yapılan itirazın reddedilmesinden sonra tekrar itiraz edilebilir mi? İdari gözetim kararına yapılan itiraz hakkında sulh ceza hakimliği tarafından verilen karar kesindir, bu karar karşı itiraz edilememektedir. İdari gözetim kararına itirazın reddine dair verilen karar kesin olmasına karşın; daha sonra idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla tekrardan itiraz etmek, sulh ceza hakimliğine başvurmak mümkündür.
9-) Deport kararına nasıl itiraz edilir
-Sınır dışı etme yani deport kararı, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir. Türkiye’de bulunan ve haklarında sınır dışı kararı alınan yabancılar alınan bu karara karşı itiraz edebilir.
-Deport kararına karşı Sulh Ceza Hakimliğine itirazda bulunulabilir. Sulh ceza hakimliğine yapılacak başvuru idari gözetim kararını durdurmaz. Sulh ceza hakimliğinin sınır dışı işlemine karşı verdiği karar kesindir ancak idari gözetime alınan kişi veya avukatı şartların değiştiği gerekçesi ile tekrar sulh ceza hakimliğine itiraz edebilir.
10-) Sınır Dışı Etme Kararı
Sınır dışı etme kararı, valiliklerce resen veya Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün talimatı üzerine; yabancının menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilmesine ilişkin bir idari karardır. İdarenin sınır dışı etme kararının ilgili yabancıya, varsa kanuni temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmesi gerekmektedir.
Hakkında sınır dışı etme kararı verilen yabancı 57. madddede belirtilen gerekçelerden birinin varlığı halinde idari gözetim altına alınabilmekte ve geri gönderme merkezlerinde tutulmaktadır.
11-) Kimler Hakkında Sınır Dışı Etme Deport Kararı Verilebilir?
6458 sayılı kanunun 54. maddesi kimler hakkında sınır dışı etme kararı verileceğini düzenlemiştir. İgili madde düzenlemesi;
Sınır dışı etme kararı alınacaklar :
MADDE 54 – (1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
a) 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler
b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
ç) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar
d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptal edilenler
g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler (1)
ı) Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler
i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen
son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar
j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar
k) (Ek: 3/10/2016-KHK-676/36 md. ; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/31 md.)
Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler
12-) Kimler Hakkında Sınırdışı Etme Kararı Verilemez?
6458 sayılı kanunun 55. maddesi sınır dışı edilemeyecek olan yabancıları da belirtmiştir. 54 üncü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz:
a) Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar
b) Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler
c) Hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
ç) Mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları
d) Tedavileri tamamlanıncaya kadar, psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz.
13-) İdari Gözetim Kararına Nasıl İtiraz Edilir?
İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.
14-) İnsan Hakları ve Uluslararası Hukuk Boyutu
İltica başvurusu, kötü muamele yasağı (non-refoulement) ve işkenceye karşı koruma ilkeleri sınır dışı/sınır dışı etme kararı ile çakıştığında öncelikli olarak ele alınır. Uluslararası yükümlülükler (1951 Cenevre Sözleşmesi ve işkenceye karşı sözleşmeler) Türkiye iç hukukunda da dikkate alınmak zorundadır. İltica başvurusu bulunan kişiler için sınır dışı işlemleri farklı prosedürlere bağlanmıştır.
Sınır dışı kararlarının uygulanması sürecinde hukuka aykırılık veya kötü muamele iddiaları hâlinde bireylerin idari ve adli yollara müracaatı mümkündür. AİHM içtihatları ve yerel yargı kararları bu süreçlerde önem arz eder. Sivil toplum raporları, uygulamada hak ihlallerine dair şikâyetleri belgelendirmektedir.
15-) Hukuki İmkanlar, Başvuru ve Savunma Yolları
İdari itiraz: Sınır dışı, giriş yasağı ve idari gözetim kararlarının hukuka uygunluğu idari merciler önünde sorgulanabilir.
İdari yargı: İşlemlere karşı idari dava açılabilir; yürütmeyi durdurma talebi gündeme gelebilir.
Uluslararası başvurular: Kötü muamele iddialarında AİHM içtihatları ve uluslararası mekanizmalar kullanılabilir.
15-) Sınır Dışı (Deport) Etme Kararına İtiraz Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
-Sınır dışı etme kararı, idari işlem mahiyetinde olduğundan bu işlemin iptali talebiyle açılan davalarda idare mahkemeleri görevlidir.
-Yetkili idare mahkemesi ise İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca sınır dışı etme kararı veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesidir.
SONUÇ
Sınır dışı etme (deport), yurda giriş yasağı ve idari gözetim kararı, devletin yabancılar üzerindeki denetim yetkisini kullandığı, kamu düzeni ve güvenliğini korumaya yönelik idari tedbirlerdir. Ancak bu tedbirler, kişilerin temel hak ve özgürlüklerine doğrudan müdahale niteliği taşıdığından, hukuki güvenceler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Deport kararı, yabancının ülke dışına çıkarılmasını amaçlayan ciddi bir işlemdir ve ancak hukuka uygun, somut gerekçelerle alınmalıdır. Keyfi veya yetersiz gerekçelerle verilen sınır dışı kararları, hem ulusal hem uluslararası hukuk bakımından ihlal niteliği taşıyabilir.
Yurda giriş yasağı, sınır dışı edilen kişilerin belirli bir süre Türkiye’ye girişini engelleyen ve kamu yararını korumaya yönelik bir tedbirdir. Bu yasağın süresi ve kapsamı, orantılılık ilkesi gözetilerek belirlenmelidir.
İdari gözetim ise, sınır dışı kararının uygulanmasını sağlamak amacıyla kişinin geri gönderme merkezinde tutulmasını ifade eder. Bu tedbir, süre bakımından sınırlı olmalı ve zorunluluk hali dışında uygulanmamalıdır. Aksi durumda kişi özgürlüğü ihlal edilebilir.
Sonuç olarak, bu tedbirlerin uygulanmasında hukuka uygunluk, ölçülülük ve etkin yargı denetimi büyük önem taşımaktadır. Kişilere etkili başvuru yolları sunulması, kararların gerekçeli olması ve denetlenebilirliği, hem insan hakları hem de hukuk devleti ilkeleri açısından vazgeçilmezdir.
DEPORT-YURDA GİRİŞ YASAĞI-İDARİ GÖZETİM HAKKINDA EN ÇOK MERAK EDİLENLER
1-) Deport (Sınır Dışı Etme) Nedir?
Deport, Türkiye’de yasal kalış hakkı bulunmayan veya kanunda belirtilen sebeplerle Türkiye’ de bulunması sakıncalı görülen yabancıların idari kararla ülkeden çıkarılması işlemidir.
2-) Deport Kararı Hangi Durumlarda Verilir?
-Vize veya ikamet izni süresini ihlal etmek
-Kaçak olarak çalışmak
-Kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmak
-Sahte belge ile giriş yapmak veya kalmak
İltica başvurusu reddedilen kişinin Türkiye’de kalmaya devam etmesi gibi durumlarda sınır dışı kararı verilebilir.
3-) Deport Kararı Nasıl Bildirilir?
Deport kararı, yabancıya yazılı olarak tebliğ edilir ve kişiye Türkiye’yi terk etmesi için genellikle 15–30 gün süre tanınır. Bu süre içinde ülkeyi terk etmeyen yabancılar idari gözetim altına alınabilir.
4-) Deport Kararına İtiraz Edilebilir mi?
Evet. Deport kararına karşı yabancının bulunduğu yerdeki idare mahkemesine dava açma hakkı vardır. Ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilerek sınır dışı işleminin geçici olarak durdurulması istenebilir.
5-) Deport Kararı Hangi Sürede İtiraz Edilmelidir?
Kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulmalıdır. Sürenin kaçırılması halinde karar kesinleşir ve sınır dışı işlemi uygulanabilir.
6-) Deport Kararı Verilen Kişi Türkiye’ye Tekrar Girebilir mi?
Sınır dışı edilen kişiler hakkında genellikle Türkiye’ye giriş yasağı konulur. Bu yasak süresi dolmadan veya kaldırılmadan Türkiye’ye giriş mümkün değildir.
7-) Türkiye’ye Giriş Yasağı Süresi Ne Kadardır?
-Giriş yasağı süresi genelde 3 ay ile 5 yıl arasında değişir.
-Hafif ihlallerde kısa süreli yasak (örneğin 1–3 ay)
-Ciddi ihlallerde veya kamu güvenliği tehdidinde 5 yıla kadar
-Bazı durumlarda bu süre ek 10 yıl uzatılarak toplamda aynı sebepten ötürü en fazla 15 yıla kadar çıkabilir.
😎 Türkiye’ye Giriş Yasağı Nasıl Kaldırılır?
Giriş yasağının kaldırılması için yabancının bulunduğu ülkedeki Türkiye konsolosluğuna veya Göç İdaresi Başkanlığı’na başvurması gerekir. İdare, kişinin durumunu değerlendirerek yasağı kaldırabilir veya girişe izin verebilir.
9-) Türkiye’ye Giriş Yasağı Devam Ederken Transit Geçiş Yapılabilir mi?
Hayır. Türkiye’ye giriş yasağı olan kişiler, yalnızca özel izin verilmişse transit geçiş yapabilir. Aksi halde havaalanı dahil hiçbir noktadan giriş yapamazlar.
10-) İdari Gözetim Nedir?
İdari gözetim, sınır dışı etme sürecinin yürütülmesi amacıyla yabancıların geri gönderme merkezlerinde geçici olarak tutulmasıdır. Bu süreçte kişi özgürlüğü kısıtlanır, ancak temel haklara erişim sağlanmalıdır.
11-) İdari Gözetim Süresi Ne Kadardır?
-Genel olarak idari gözetim süresi 6 ayı geçemez.
-Ancak yabancının iş birliği yapmaması veya sınır dışı işlemlerinin gecikmesi durumunda bu süre ek 6 ay daha uzatılabilir.
-Toplam süre 12 ayı aşamaz.
12-) İdari Gözetim Altındaki Kişinin Hakları Nelerdir?
-Avukata erişim ve avukatla görüşme
-Ailesiyle iletişim kurma hakkı
-İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurma
-Sağlık hizmetlerinden yararlanma
-Tercüman yardımı alma
13-) İdari Gözetim Kararına İtiraz Edilebilir mi?
Evet. İdari gözetim altına alınan yabancı, sulh ceza hâkimliğine başvurarak kararın kaldırılmasını isteyebilir. Hâkim, başvuruyu 5 gün içinde karara bağlar.
14-) İdari Gözetime Alternatif Uygulamalar Nelerdir?
Bazı durumlarda idari gözetim yerine daha hafif tedbirler uygulanabilir:
-Belirli aralıklarla Göç İdaresine imza vermek
-Belirli bir adreste ikamet zorunluluğu
-Elektronik kelepçe ile takip
-Belirli teminat veya kefalet uygulamaları
15-) Deport, Giriş Yasağı ve İdari Gözetim Sürecinde Avukat Zorunlu mudur?
Avukat tutmak zorunlu değildir ancak hak kaybı yaşanmaması için profesyonel hukuki destek alınması şiddetle tavsiye edilir. Özellikle sınır dışı işlemlerinde hızlı hareket edilmesi gerektiğinden, avukat desteği kritik öneme sahiptir.
Avukat Desteğinin Önemi
DEPORT-YURDA GİRİŞ YASAĞI-İDARİ GÖZETİM; teknik bilgi, mevzuat hâkimiyeti ve yargı uygulamaları hakkında derin bir uzmanlık gerektiren konulardır. Her ne kadar kanun hükümleri açık olsa da, her olayın kendine özgü koşulları vardır ve küçük bir hata, hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle sürecin başından itibaren alanında deneyimli bir avukat ile çalışmak; doğru stratejiyi belirlemek, haklarınızı korumak ve en hızlı şekilde sonuca ulaşmak açısından büyük önem taşır.
Unutulmamalıdır ki, dava sürecinde atılacak her adımın hukuki ve maddi sonuçları vardır. Profesyonel bir avukat, yalnızca dava dilekçesinin hazırlanmasında değil, aynı zamanda delil toplama, mahkemede temsil, müzakere ve olası alternatif çözüm yollarında da rehberiniz olacaktır.
Haklarınızı riske atmamak ve süreci güvenle yönetmek için, mutlaka uzman bir avukata başvurmanız tavsiye edilir.